Luật Dân số chuẩn bị được thông qua: Tạo bước chuyển lớn trong nhận thức và chính sách dân số

Chia sẻ về vấn đề này, ông Nguyễn Hoàng Mai, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho biết công tác dân số Việt Nam đang gặp những thách thức rất lớn như: Mức sinh đang có xu hướng giảm xuống dưới mức sinh thay thế. Xã hội đang già hóa với tốc độ rất nhanh, mất cân bằng giới tính và chất lượng dân số cũng còn nhiều vấn đề.

"Những biến động này cho thấy đòi hỏi bức thiết phải xây dựng, ban hành Luật Dân số theo hướng chuyển trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển”, ông Nguyễn Hoàng Mai nhấn mạnh.

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, dự thảo luật hướng đến “điều chỉnh” để nâng mức sinh ở nơi thấp và giảm ở nơi cao, giữ sự ổn định quy mô dân số thông qua các biện pháp như hỗ trợ một lần bằng tiền cho phụ nữ sinh con thứ 2. Các cặp vợ chồng sinh đủ 2 con cam kết không sinh thêm sẽ được xem xét hỗ trợ về nhà ở xã hội, miễn giảm học phí cho con, ưu tiên vay vốn; tăng cường đầu tư vào hệ thống nhà trẻ, trường mẫu giáo công lập để giảm gánh nặng chăm sóc con cái cho các gia đình…

Trong dự thảo luật thậm chí có cả một số chính sách mới, khá “lạ” như: nam giới có 2 con mà vợ qua đời thì được xem xét mua nhà ở xã hội. Nhưng, người dân chỉ yên tâm sinh con khi họ thấy được một môi trường sống an toàn, chi phí y tế - giáo dục trong tầm kiểm soát...

Ông Nguyễn Hoàng Mai cho rằng, những chính sách được nêu trong dự thảo luật là sự cố gắng trong điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của nước ta hiện nay. Tuy nhiên, những chính sách này vẫn mang tính ngắn hạn, trước mắt và chưa phải yếu tố chính khiến người dân quyết định sinh thêm con, nhất là những cặp vợ chồng ở đô thị, nơi chúng ta đang rất muốn khuyến khích.

Ông dẫn lại ý kiến của Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thiện Nhân: “Đảm bảo tiền lương tối thiểu để 1 người đi làm có thể nuôi được mình và 1 người con là điều kiện trực tiếp quan trọng nhất để duy trì mức sinh thay thế”.

Theo ông Mai, thực tế, các chính sách nâng cao chất lượng dân số, như: xây thêm trường công, bệnh viện nhi, cải thiện môi trường sống… mới chính là các biện pháp khuyến sinh bền vững, hiệu quả nhất. Nhưng, giá trị lớn nhất của luật này là hướng đến sự thay đổi nhận thức xã hội, từ các cấp chính quyền đến toàn thể người dân, giúp họ ý thức rõ ràng hơn trách nhiệm của bản thân cũng như trách nhiệm của tổ chức trong việc bảo đảm sự phát triển bền vững của dân tộc.

Tuy nhiên, ông Mai cũng cho rằng để thay đổi những nhận thức này cần một thời gian dài với rất nhiều phương thức khác nhau, là trách nhiệm của toàn xã hội, trong đó có báo chí và các phương tiện truyền thông. Nhưng cũng cần nói rõ rằng, Luật Dân số không phải là văn bản pháp luật duy nhất điều chỉnh công tác dân số, mà cần được đặt trong hệ thống pháp luật có liên quan.

“Với chính sách khuyến sinh, tôi cho rằng những chính sách đề cập nêu trên chủ yếu vẫn là ở tầm ngắn hạn. Các chính sách dài hạn để phát triển con người, mà bản chất của phát triển dân số là phát triển con người, phụ thuộc rất nhiều vào các luật khác có liên quan, như: bình đẳng giới, an sinh xã hội, giáo dục, việc làm, khám bệnh, chữa bệnh, nhà ở…”, ông Mai chia sẻ.