Vì sao người già châu Âu hiếm khi nằm liệt giường?

Trong khi đó, ở nhiều quốc gia châu Á, khi tuổi tác tăng lên, không ít người cao tuổi phải nằm liệt giường trong thời gian dài, phụ thuộc vào ống truyền, máy thở hoặc các thiết bị y tế khác. Việc chăm sóc kéo dài nhiều năm không chỉ khiến bản thân người bệnh chịu đựng đau đớn mà còn tạo gánh nặng lớn cho gia đình.

Điều này từng khiến nhiều người đặt câu hỏi phải chăng người châu Âu có thể trạng tốt hơn, hay hệ thống y tế của họ vượt trội? Thực tế không hẳn như vậy. Người châu Âu cũng già đi, cũng mắc bệnh như bất kỳ nơi nào khác. Tuy nhiên, số người cao tuổi phải nằm liệt giường lâu dài ở đây lại thấp hơn đáng kể.

Xã hội coi cái chết là một phần tự nhiên của cuộc sống

Ở các nước như Đức, Thụy Điển hay Đan Mạch, tỷ lệ người cao tuổi trong dân số rất cao. Nhiều quốc gia thuộc Liên minh châu Âu có hơn 20% dân số trên 65 tuổi, nhưng số người phải sống phụ thuộc lâu dài vào các biện pháp điều trị xâm lấn lại khá thấp.

Một trong những lý do quan trọng là cách người châu Âu nhìn nhận về cái chết. Trong quan niệm phổ biến của họ, cái chết là quy luật tự nhiên của đời người, không phải lúc nào cũng cần phải chống lại bằng các biện pháp y học tối đa.

Ví dụ, khi một người già bước vào giai đoạn cuối đời và không còn cảm giác thèm ăn, nhiều gia đình và bác sĩ cho rằng đó là dấu hiệu tự nhiên của cơ thể. Thay vì đặt ống dạ dày hay truyền dịch để ép cơ thể tiếp tục hoạt động, họ thường để quá trình sinh học diễn ra theo tự nhiên. Việc can thiệp quá mức đôi khi bị xem là xâm phạm quyền tự quyết của bệnh nhân.

Nhờ cách tiếp cận này, nhiều người cao tuổi ra đi trong trạng thái tỉnh táo và tự nhiên, thay vì rơi vào tình trạng hôn mê hoặc nằm liệt giường trong nhiều năm.

Khác biệt văn hóa

Ở nhiều xã hội châu Á, câu chuyện lại khác. Truyền thống hiếu đạo khiến nhiều gia đình tin rằng dù chỉ còn một tia hy vọng cũng phải tiếp tục cứu chữa. Vì thế, việc duy trì các biện pháp hỗ trợ sự sống trong thời gian rất dài là điều khá phổ biến.

Không thể nói cách tiếp cận nào đúng hay sai, bởi mỗi lựa chọn đều gắn với nền tảng văn hóa riêng. Tuy nhiên, từ khoảng giữa thế kỷ XX, nhiều quốc gia châu Âu đã dần hình thành sự đồng thuận xã hội rằng không nên can thiệp quá mức vào quá trình lão hóa và ra đi tự nhiên.

Song song với đó, hệ thống chăm sóc người cao tuổi được thiết kế để giúp họ tiếp tục sống độc lập càng lâu càng tốt, thay vì chỉ tập trung vào điều trị khi bệnh đã nặng.

Hệ thống chăm sóc dài hạn giúp người già không phải phụ thuộc bệnh viện

Một trong những trụ cột của mô hình này là hệ thống chăm sóc dài hạn. Chẳng hạn, Đức triển khai bảo hiểm chăm sóc dài hạn từ năm 1995, hỗ trợ người cao tuổi được chăm sóc tại nhà hoặc trong cộng đồng.

Nhờ vậy, phần lớn người già không cần phải nhập viện trong thời gian dài. Theo các thống kê tại Đức, hơn 90% người cao tuổi có thể tiếp cận dịch vụ chăm sóc ngay trong cộng đồng, từ hỗ trợ sinh hoạt đến chăm sóc y tế cơ bản.

Cách tổ chức này giúp họ duy trì nhịp sống quen thuộc, giữ được khả năng tự lập và giảm nguy cơ phải nằm liệt giường.

Ngược lại, ở những nơi mà nguồn lực y tế tập trung chủ yếu vào các bệnh viện lớn, người cao tuổi thường chỉ được chú ý khi bệnh đã nặng. Khi đó, họ dễ phải nhập viện và phụ thuộc vào các biện pháp điều trị tích cực trong thời gian dài.

Di chúc y tế

Một yếu tố quan trọng khác trong hệ thống chăm sóc của châu Âu là di chúc y tế – văn bản cho phép một người bày tỏ trước những mong muốn của mình đối với các biện pháp điều trị khi bệnh nặng.

Tại Đức, loại văn bản này được pháp luật công nhận từ năm 2009. Khi còn minh mẫn, mỗi người có thể ghi rõ mình có muốn đặt ống thở, hồi sức bằng máy móc hay không nếu rơi vào tình trạng nguy kịch.

Bác sĩ có trách nhiệm tôn trọng quyết định đó và gia đình cũng không phải gánh áp lực đạo đức khi phải đưa ra lựa chọn khó khăn.

Đối với nhiều người châu Âu, sống không chỉ đơn giản là duy trì hơi thở mà còn phải đi kèm với phẩm giá, khả năng tự chủ và niềm vui sống. Khi những điều này không còn, việc kéo dài sự sống bằng mọi giá đôi khi chỉ khiến người bệnh thêm đau đớn.

Chăm sóc giảm nhẹ giúp con người ra đi ít đau đớn hơn

Bên cạnh đó, châu Âu cũng phát triển mạnh chăm sóc giảm nhẹ – hình thức chăm sóc y tế tập trung vào việc giảm đau, kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ tinh thần cho bệnh nhân giai đoạn cuối.

Thay vì đưa bệnh nhân vào phòng hồi sức với nhiều máy móc, các đội chăm sóc y tế có thể đến tận nhà hoặc viện dưỡng lão để hỗ trợ. Họ cung cấp thuốc giảm đau, giúp điều chỉnh tư thế, phòng loét do nằm lâu và đồng hành cùng gia đình trong những ngày cuối đời.

Cách tiếp cận này giúp người bệnh giảm đau đớn, đồng thời giảm đáng kể gánh nặng tâm lý và tài chính cho người thân.

Khi dân số già hóa nhanh chóng, câu chuyện chăm sóc người cao tuổi không chỉ là vấn đề đạo đức hay tình cảm gia đình, mà còn liên quan đến cách phân bổ nguồn lực y tế của toàn xã hội.

Ở nhiều nước châu Âu, các quy định bảo hiểm và hội đồng đạo đức y khoa có thể đánh giá liệu một biện pháp điều trị còn ý nghĩa hay không. Nhờ hạn chế các can thiệp vô ích, nguồn lực y tế được sử dụng hiệu quả hơn.

Không có mô hình chăm sóc người già nào hoàn hảo và cũng không thể sao chép nguyên vẹn từ quốc gia này sang quốc gia khác. Mỗi xã hội có cấu trúc gia đình, truyền thống và giá trị riêng.

Tuy vậy, kinh nghiệm của châu Âu gợi mở hai điều đáng suy nghĩ:

Cần tạo điều kiện để người bệnh được bày tỏ rõ ý nguyện của mình trước các quyết định y tế quan trọng.

Phát triển chăm sóc giảm nhẹ, để giai đoạn cuối đời không chỉ gắn với phòng hồi sức và máy móc.

Một xã hội nhân văn không chỉ được đo bằng tuổi thọ trung bình mà còn bằng cách con người được sống và ra đi trong phẩm giá.