Trẻ tiếp xúc màn hình trong 2 năm đầu đời liên quan đến nguy cơ tự kỷ

Phát hiện này không nhằm khẳng định màn hình gây tự kỷ, nhưng đặt ra nhiều câu hỏi đáng suy ngẫm về môi trường phát triển của trẻ nhỏ trong kỷ nguyên số.

Trong bối cảnh tỷ lệ trẻ được chẩn đoán tự kỷ tại Mỹ và nhiều quốc gia khác không ngừng gia tăng, cùng với đó là sự bùng nổ của điện thoại thông minh, trò chơi điện tử và nội dung trực tuyến, mối liên hệ giữa hai xu hướng này đang ngày càng thu hút sự quan tâm của giới khoa học.

Trẻ xem màn hình hơn 14 giờ mỗi tuần trước 2 tuổi có nguy cơ tự kỷ cao hơn

Nghiên cứu được công bố ngày 4/11 trên JAMA Pediatrics, sử dụng dữ liệu từ Longitudinal Study of Australian Children – một nghiên cứu dọc theo dõi sự phát triển của 5.107 trẻ em Úc trong nhiều năm.

Nhóm tác giả phân tích thời gian trẻ tiếp xúc với tivi, video và internet khi lên 2 tuổi, sau đó đối chiếu với các chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ (ASD) trong giai đoạn từ 6 đến 12 tuổi. Kết quả cho thấy những trẻ xem màn hình trên 14 giờ mỗi tuần trước 2 tuổi có nguy cơ được chẩn đoán ASD vào năm 12 tuổi cao hơn tới 80% so với nhóm tiếp xúc ít hơn.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng thời gian màn hình không phải là yếu tố duy nhất. Giới tính của trẻ và trình độ học vấn của cha mẹ cũng đóng vai trò đáng kể. Thực tế, nghiên cứu ghi nhận trình độ học vấn của người mẹ và thu nhập gia đình có mối liên hệ chặt chẽ hơn với thời gian trẻ tiếp xúc màn hình, chứ không trực tiếp làm gia tăng nguy cơ ASD. Điều này cho thấy các yếu tố xã hội và môi trường gia đình có thể ảnh hưởng sâu sắc đến cách trẻ lớn lên và tương tác với thế giới.

Trong tổng số hơn 5.000 trẻ tham gia nghiên cứu, có 145 trẻ được chẩn đoán ASD khi đến 12 tuổi. Kết quả cũng tái khẳng định xu hướng đã được ghi nhận từ trước là bé trai có tỷ lệ chẩn đoán tự kỷ cao gấp khoảng bốn lần so với bé gái.

Tín hiệu cảnh báo

Dù không chứng minh mối quan hệ nhân – quả trực tiếp giữa việc xem màn hình nhiều và tự kỷ, nghiên cứu vẫn gióng lên hồi chuông cảnh báo đối với phụ huynh và người chăm sóc trẻ. Các tác giả cho rằng, trong quá trình đánh giá sự phát triển sớm của trẻ, bác sĩ lâm sàng nên hỏi thêm về thói quen sử dụng màn hình, coi đây là một phần của bức tranh tổng thể chứ không phải yếu tố riêng lẻ.

Trong bối cảnh truyền thông số ngày càng len sâu vào đời sống gia đình, nhiều chuyên gia khuyến nghị cha mẹ cần thận trọng hơn với thời gian trẻ tiếp xúc màn hình, đặc biệt trong những năm đầu đời, đây là giai đoạn nền tảng cho sự phát triển não bộ, ngôn ngữ và kỹ năng xã hội.

Màn hình, kỹ năng xã hội và những thay đổi tinh vi trong não bộ

Bình luận về nghiên cứu, bà Sabrina Butler – trợ giảng ngành tư vấn và giáo dục tư vấn tại Syracuse University School of Education cho rằng việc lạm dụng màn hình ở trẻ nhỏ có thể ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp và tương tác xã hội. 

“Một số trẻ gặp khó khăn trong việc kết bạn ngoài đời thực, hoặc hình thành những mối quan hệ ‘ảo’ thay vì các kết nối xã hội lành mạnh”, bà nhận định.

Trước đó, một nghiên cứu khác cũng đăng trên JAMA Pediatrics từng chỉ ra mối liên hệ giữa việc tiếp xúc màn hình sớm và các rối loạn xử lý cảm giác sau này. Những rối loạn này bao gồm sự nhạy cảm bất thường với ánh sáng, âm thanh, mùi vị, xúc giác, thăng bằng và nhận thức cơ thể.

Ngoài ra, nhiều nghiên cứu thần kinh học còn cho thấy việc tiếp xúc màn hình kéo dài có thể tác động đến hóa sinh não bộ, làm thay đổi các chất dẫn truyền thần kinh quan trọng như melatonin, dopamine, acetylcholine và GABA. Đáng chú ý, tình trạng thiếu hụt melatonin – hormone điều hòa chu kỳ ngủ – thức được ghi nhận khá phổ biến ở người mắc tự kỷ.

Các nhà nghiên cứu kết luận hiện chưa có bằng chứng cho thấy thời gian màn hình là nguyên nhân trực tiếp gây ra tự kỷ. Tuy nhiên, việc đưa nội dung trao đổi về thói quen sử dụng màn hình vào các đánh giá phát triển sớm của trẻ là cần thiết, nhằm giúp cha mẹ nhận diện sớm các nguy cơ tiềm ẩn và xây dựng môi trường phát triển cân bằng hơn cho con.