Người giữ hồn Cổ phục Việt

Căn phòng rộng chừng bốn chục mét vuông được thiết kế theo phiên bản phố cổ Hội An từ năm 2021 được ông Lê Việt Dũng biến thành nơi trưng bày, thổi hồn, níu giữ cổ phục Việt.

Vốn là cán bộ công tác nhiều năm tại Ban Dân tộc tỉnh Thanh Hóa, am hiểu phong tục, tập quán, say mê văn hóa truyền thống nên ngay khi thành phố Thanh Hóa (cũ) khai trương phiên bản phố cổ Hội An, ông Dũng được mời tổ chức một không gian văn hóa cổ truyền với mong muốn làm sao để ai ghé qua cũng cảm thấy hồn cốt Việt đang hiện hữu.

Ông Dũng cho biết, mình đam mê nhiều di sản văn hóa truyền thống nhưng chọn cổ phục Việt vì trang phục, bản thân nó như một “pho sử” truyền tải nhiều thông điệp văn hóa của cha ông.

“Mặc không chỉ là nhu cầu, đó còn là văn hóa. Cổ phục, từng đường kim mũi chỉ, từng tà áo, nét họa tiết đều gợi lại rất nhiều dấu ấn của cha ông qua từng thời kỳ lịch sử. Tại sao mỗi triều đại, một thời kỳ lịch sử đều có trang phục riêng, màu sắc riêng, kiểu dáng riêng, cách thức cắt may riêng… Tất cả đều có lý do của nó và đều chứa đựng những giá trị văn hóa”, ông Dũng nói.

5 năm trước, trong một sự kiện văn hóa, ông Dũng kể, bản thân ngỡ ngàng khi một vị khách quốc tế bất chợt hỏi: “Người Nhật có Kimono, người Hàn Quốc có Hanbok, vậy quốc phục của người Việt các anh là gì?”. Câu hỏi đó khiến ông trăn trở và quyết tâm tìm hiểu kỹ, sưu tầm, nỗ lực quảng bá các loại cổ phục Việt.

Không chỉ sưu tập, phục dựng, trưng bày, giới thiệu, quảng quá, ông Dũng còn tự tìm hiểu, nghiên cứu, tham gia các sự kiện, hội thảo liên quan đến Cổ phục Việt.

Không gian của ông Dũng tại Công viên Hội An vì thế, có sự hiện diện khá đầy đủ trang phục của các thời kỳ lịch sử được may mới, bằng chất liệu mới nhưng vẫn giữ được nét xưa trong từng đường kim, mũi chỉ, nếp áo. Từ triều phục đến thường phục đều được đặt may bằng tất cả sự hiểu biết và trân trọng với lịch sử trang phục của người Việt. Trong số các loại cổ phục, ông Dũng có tình cảm đặc biệt với áo ngũ thân thời Nguyễn. Đây là trang phục từng được công nhận là quốc phục từ thời vua Minh Mạng, rất phổ biến trong xã hội. Áo ngũ thân may mới bằng chất liệu vải lanh hoặc vải đũi nhiều màu sắc do các nghệ nhân trực tiếp thực hiện sẽ giữ được nguyên bản. Loại áo này phù hợp với mọi lứa tuổi, cả nam – nữ đều có thể mặc, rất phù hợp khi đi dự các sự kiện văn hóa, cưới hỏi, lễ tết.

Hầu như ở tất cả các sự kiện văn hóa khi được mời tham dự, ông Dũng đều vận áo ngũ thân như một cách để giới thiệu với công chúng về một loại cổ phục độc đáo của người Việt. Cổ phục Việt do ông sáng lập và trưng bày, giới thiệu sản phẩm thời trang xưa được nhiều người ghé thăm, tìm hiểu, đặt may, thuê mượn, chụp ảnh.

Mấy năm gần đây, vào các dịp lễ, đặc biệt là Tết Nguyên Đán, không gian Cổ phục Việt của ông Dũng là một điểm đến yêu thích của rất nhiều du khách, các nhà nghiên cứu, văn nghệ sỹ, nghệ nhân dân gian.

Hiện nay, do nhu cầu chụp ảnh, cổ phục Việt xuất hiện trên thị trường khá nhiều nhưng nhiều người vẫn chưa hiểu hết giá trị, ý nghĩa của các loại trang phục xưa. Kể cả người sử dụng, người thiết kế, người may đo đều chưa có điều kiện trang bị đầy đủ các kiến thức cơ bản về cổ phục Việt dẫn đến xuất hiện những bộ áo ngũ thân, viên lĩnh, nhật bình…không đúng với nguyên gốc. Có những bộ trang phục cách tân không phù hợp làm giảm đi ý nghĩa của cổ phục Việt.

Ông Dũng cho biết, ngay cả điện ảnh, sân khấu khi chuyển tải các đề tài lịch sử, sử dụng trang phục đôi khi không đúng, ảnh hưởng lớn đến giá trị của tác phẩm.

“Thật tiếc là các loại cổ phục Việt may mới trên thị trường không đúng với nguyên gốc. Nhiều bộ trang phục bị lố, thậm chí lai căng nhưng lại được sử dụng rộng rãi, làm đảo lộn các giá trị truyền thống.”, ông Dũng buồn bã nói.

Điều ông trăn trở nhất hiện nay là cần có sự quan tâm hơn nữa của ngành văn hóa địa phương để cổ phục Việt được quảng bá, giới thiệu, được du khách trải nghiệm nhiều hơn tại các di tích lịch sử - văn hóa.

Ông Dũng mong muốn trong một ngày không xa, tại công viên Hội An, giữa lòng xứ Thanh có một lễ hội trình diễn cổ phục Việt với quy mô lớn. Còn hiện tại ông đang lên ý tưởng tổ chức một đám cưới thời Nguyễn “Bách hoa hỷ sự”.

“Tôi vẫn muốn Việt Nam sớm lựa chọn, chính thức công bố quốc phục. Đó không chỉ là chuyện ăn mặc mà còn là tín hiệu để nhận diện văn hóa, xây dựng thương hiệu quốc gia. Nếu được đề xuất lựa chọn quốc phục, tôi sẽ chọn áo dài ngũ thân”, ông Dũng nói.