Hậu trường chuyến công du tới Mỹ của cố TT Phan Văn Khải qua hồi ức nhà sử học Dương Trung Quốc

“Dù lịch trình của ngày hôm sau dày đặc, trong đó có cuộc gặp vô cùng quan trọng với Tổng thống Mỹ G.Bush nhưng Thủ tướng Phan Văn Khải vẫn tranh thủ buổi tối để tiếp xúc và cung cấp thông tin cho báo chí”, nhà sử học Dương Trung Quốc nhớ lại.

“Tối 21/6/2005, buổi tiệc chiêu đãi do phía Hoa Kỳ tổ chức sau ngày làm việc đầu tiên của Thủ tướng Phan Văn Khải trên đất Mỹ diễn ra tại thủ đô Washington DC. Sau khi thượng nghị sĩ John McCain, một cựu chiến binh từng tham chiến ở Việt Nam kết thúc phần phát biểu của mình, một cựu binh người Mỹ khác chạy lại hất cốc nước vào người ông John McCain kèm theo một vài lời quá khích.

Cả khán phòng khi đó trở nên ồn ào, Thủ tướng Phan Văn Khải bình thản đi lên bục đáp lời: “Đời là như vậy”. Câu nói này của Thủ tướng sau đó được nhiều tờ báo trong nước trích dẫn lại như một minh chứng cho màn ứng biến ngoại giao tuyệt vời góp phần giúp Việt – Mỹ, hai cựu thù, khép lại quá khứ, hướng tới tương lai...”.

Nhà sử học, Đại biểu Quốc hội Dương Trung Quốc bắt đầu cuộc trò chuyện với PV Báo Gia đình & Xã hội bằng một câu chuyện giản dị nhưng vô cùng đặc biệt như vậy.

Nguyên Thủ tướng Phan Văn Khải gặp gỡ cựu TT Mỹ Bush trong chuyến thăm hồi năm 2005. Ảnh: AP.

Tháng 6/2005, ông Quốc nằm trong đoàn Đại biểu Quốc Hội đi cùng Thủ tướng Phan Văn Khải trong chuyến thăm lịch sử đến Hoa Kỳ. Chuyến thăm kỷ niệm 10 năm bình thường hóa quan hệ 2 nước, đây cũng là lần đầu tiên một Thủ tướng chính phủ Việt Nam thăm chính thức xứ sở cờ hoa.

“Không có cơ hội tiếp xúc nhiều nhưng tôi lại được chứng kiến những câu chuyện hậu trường rất đặc biệt về Thủ tướng Phan Văn Khải trong chuyến đi hơn 10 năm về trước”, Nhà sử học Dương Trung Quốc nhớ lại.

Vị Đại biểu Quốc hội vẫn nhớ như in hình ảnh Thủ tướng Phan Văn Khải vận bộ đồ giản dị trong buổi gặp gỡ các nhà báo đến từ Việt Nam vào tối 20/6 tại một khách sạn ở thủ đô Washington DC.

“Ngày làm việc hôm sau của Thủ tướng (21/6) là một lịch trình dày đặc trong đó có cuộc gặp vô cùng quan trọng với Tổng thống Mỹ G.Bush nên ông đã tận dụng buổi tối hôm trước để tiếp xúc và cung cấp thông tin cho cho các nhà báo”, ông Dương Trung Quốc kể.

Cuối buổi gặp, khi đó đã khá muộn, Thủ tướng Phan Văn Khải không quên gửi lời chúc đến các nhà báo nhân ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam.

Khoảng hơn 20 nhà báo Việt Nam có mặt khi đó vô cùng xúc động trước tình cảm của Thủ tướng dù không khí chung của tất cả thành viên trong đoàn đều không khỏi lo lắng trước cuộc gặp có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với dân tộc.

Nguyên Thủ tướng Phan Văn Khải trong một chuyến đi thăm học sinh xã Phú Hòa Đông, huyện Củ Chi, TP HCM. Ảnh: Đức Hiển

Sau khi kết thúc chuyến thăm Mỹ, Thủ tướng Phan Văn Khải tiếp tục thăm chính thức Canada trong 5 ngày. Có một câu chuyện hậu trường mà đến bây giờ nhà sử học Dương Trung Quốc vẫn nhớ như in.

Đó là trong cuộc tiếp xúc cùng bà con Việt Kiều ở thành phố Quebec - Miền Đông Canada, nhà sử học được mọi người kể về bức tượng của đại thi hào Nguyễn Trãi tọa lạc trong một công viên của thành phố. Với bà con kiều bào, bức tượng đã trở thành một cầu nối giúp họ nhớ về nguồn cội, gắn kết nhau lại và tự hào về lịch sử dân tộc.

Câu chuyện nhỏ sau đó được nhà sử học Dương Trung Quốc kể lại với đại sứ Việt Nam tại Canada thời điểm đó và vô tình được ông Đoàn Mạnh Giao, khi ấy là Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ nghe được.

Nhà sử học Dương Trung Quốc kể về kỷ niệm chuyến đi Mỹ năm 2005 cùng nguyên Thủ tướng Phan Văn Khải. Ảnh: PV

“Câu chuyện sau đó đến tai Thủ tướng Phan Văn Khải và ông đã quyết định cả đoàn Việt Nam sẽ xuất phát sớm 15 phút vào ngày hôm sau khi ra sân bay để đến viếng tượng của đại thi hào Nguyễn Trãi”, ông Quốc nhớ lại.

Trước tượng đại thi hào Nguyễn Trãi, cùng sự chứng kiến của nhiều kiều bào ta ở Canada, Thủ tướng Phan Văn Khải phát biểu: “Một người như anh hùng Nguyễn Trãi - vĩ đại là hy sinh cho dân tộc, mọi người phải đời đời nhớ ơn”.

“Câu nói ấy đã gây xúc động cho tất cả, đặc biệt là những kiều bào có mặt khi ấy”, nhà sử học Dương Trung Quốc kể.

“Với tôi nguyên thủ tướng Phan Văn Khải là một người Nam Bộ có tính cách chân phương, trầm lắng, không ồn ào”, ông Dương Trung Quốc bày tỏ.

Nguyên Thủ tướng Phan Văn Khải (25/12/1933 - 17/3/2018) được bầu làm người đứng đầu Chính phủ từ tháng 9/1997.

Trong những năm làm Thủ tướng, ông Phan Văn Khải đã để lại ấn tượng nhiều ấn tượng tốt đẹp.

Dưới thời của ông Phan Văn Khải, Việt Nam và Hoa Kỳ đã hoàn tất đàm phán và ký kết Hiệp định Thương mại Song phương (BTA), đánh dấu bước tiến lịch sử trong quá trình bình thường hóa quan hệ hoàn toàn giữa hai nước.

Cũng dưới sự lãnh đạo của ông, các bộ, ngành của Việt Nam đã hoàn tất đàm phán để Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới WTO cuối năm 2006, chính thức hoá quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ở phạm vi toàn cầu và tạo vị thế mới cho nền kinh tế Việt Nam phát triển trong những năm sau đó.