Vì sao GenZ không bỏ “trứng” vào những giỏ tài chính truyền thống?

Việt Nam hiện được đánh giá là một trong những quốc gia có tốc độ gia tăng triệu phú nhanh nhất thế giới và dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới. Đặc biệt, xu hướng người trẻ, nhất là thế hệ Gen Z, giàu lên nhanh đang ngày càng rõ nét. Trước đây, thế hệ ông bà, bố mẹ thường có quan điểm về một “giỏ” đầu tư an toàn gồm vàng, bất động sản và tiết kiệm. Tuy nhiên, Gen Z hiện đang quản lý tài sản và tài chính theo cách rất khác.

Theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới, ngoài các kênh truyền thống, Gen Z đã đầu tư vào những loại tài sản phức tạp hơn như chứng khoán, tiền điện tử và nhiều lớp tài sản khác. Điều này đặt ra câu hỏi: thế hệ trẻ đang định nghĩa lại “giỏ trứng tài chính” như thế nào? Và đâu là cách quản lý tài sản hiệu quả, an toàn cho họ?

Trong chương trình Hộp Tài sản (The Wealth Box Talk) trên VTV8, ông Hà Mạnh Tuấn – Giám đốc Sản phẩm, Công ty Quản lý Quỹ ACB (ACBC) – cho rằng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động nhanh và công nghệ phát triển mạnh, Gen Z vừa đối mặt với thách thức, vừa có nhiều cơ hội nếu được trang bị kiến thức quản lý tài chính từ sớm.

Về nguồn gốc, khái niệm quản lý tài sản (Wealth Management) không hoàn toàn mới. Thuật ngữ này xuất hiện từ khoảng năm 1920 tại châu Âu và Mỹ, ban đầu phục vụ giới siêu giàu. Đến giai đoạn 1980–1990, khái niệm phát triển mạnh khi kết hợp giữa quản lý tài sản và hoạch định tài chính toàn diện (Financial Planning). Trong đó, Wealth Management tập trung vào quản lý tài sản hiện có, còn Financial Planning hướng đến việc xây dựng kế hoạch để đạt được tài sản đó. Nói đơn giản, Wealth Management thường dành cho phân khúc khách hàng cao cấp, còn Financial Planning phổ biến hơn.

Tại Việt Nam, các khái niệm này chỉ thực sự phổ biến từ khoảng năm 2018, khi các ngân hàng lớn phát triển mảng Private Banking và quản lý tài sản.

Ở góc nhìn của Gen Z, bạn Vân Anh cho rằng thế hệ trẻ hiện nay tiếp cận tài chính sớm nhờ mạng xã hội và các nền tảng nội dung. Nhờ đó, nhận thức về quản lý tài sản cũng đến sớm hơn. Điểm khác biệt là Gen Z không chỉ tiết kiệm mà còn chủ động tìm cách để tiền sinh lời thông qua nhiều kênh đầu tư hiện đại, thay vì chỉ tập trung vào vàng hay bất động sản.

Theo ông Hà Mạnh Tuấn, quản lý tài sản tài chính là quá trình lập kế hoạch và quản trị toàn diện sức khỏe tài chính của cá nhân hoặc gia đình trong suốt cuộc đời. Hoạt động này gồm 4 trụ cột chính.

Thứ nhất là hoạch định tài chính cá nhân (Financial Planning), xác định rõ mục tiêu ngắn hạn, trung hạn và dài hạn như mua nhà, sinh con, du học hay nghỉ hưu.

Thứ hai là quản lý và tối ưu hóa đầu tư (Investment Management), bao gồm xây dựng danh mục phù hợp với khẩu vị rủi ro, thời gian và mục tiêu. Nguyên tắc quan trọng là đa dạng hóa thay vì tập trung vào một kênh.

Thứ ba là quản lý rủi ro và bảo vệ tài sản (Risk Management and Protection), bao gồm bảo hiểm, quỹ dự phòng và kế hoạch thừa kế nhằm giảm thiểu rủi ro bất ngờ.

Cuối cùng là quản trị thuế và chuyển giao tài sản (Tax and Succession Planning), giúp tối ưu thuế hợp pháp và đảm bảo chuyển giao tài sản thuận lợi giữa các thế hệ.

Ông cũng nhấn mạnh rằng quản lý tài sản không phải là chạy theo lợi nhuận cao nhất, mà là xây dựng hệ thống tài chính bền vững, hướng tới tự do tài chính lâu dài. Mục tiêu không phải “giàu nhanh” mà là “giàu bền vững”.

Với Vân Anh, quản lý tài chính đơn giản là hiểu rõ thu nhập, chi tiêu và dành một phần để đầu tư cho tương lai. Điều quan trọng là đơn giản hóa quy trình và duy trì kỷ luật đều đặn theo ngày, tháng, năm.

Trong thực tế, Vân Anh quản lý tài chính thông qua ứng dụng trên điện thoại, chia thu nhập thành 6 “hũ”: thiết yếu, giáo dục, hưởng thụ, cho đi, tiết kiệm và tự do tài chính. Cô từng đầu tư vào quỹ ETF từ năm 2022 nhưng gặp thua lỗ khi thị trường giảm. Sau đó, cô rút kinh nghiệm và quay lại đầu tư đều đặn từ năm 2024 với số tiền nhỏ hàng tháng. Ngoài ra, cô ưu tiên gửi tiết kiệm và đầu tư vào bản thân để nâng cao năng lực nghề nghiệp.

Theo ông Tuấn, giới trẻ hiện nay thường ưu tiên các kênh đầu tư mang tính số hóa như chứng khoán, chứng chỉ quỹ và tiền điện tử. Nguyên nhân là họ quen với công nghệ, dễ dàng giao dịch trực tuyến và không cần vốn lớn để bắt đầu. Trong khi đó, các tài sản truyền thống như bất động sản hay vàng đòi hỏi vốn cao hơn.

Số liệu cho thấy xu hướng này rất rõ: số lượng tài khoản chứng khoán tại Việt Nam tăng mạnh trong những năm gần đây, và tỷ lệ người sở hữu tiền điện tử cũng thuộc nhóm cao trên thế giới. So với thế hệ trước – vốn ưa chuộng tài sản hữu hình – Gen Z ưu tiên tính thanh khoản, minh bạch và khả năng tăng trưởng nhanh, đồng thời chấp nhận rủi ro cao hơn.

Tuy nhiên, ông Tuấn lưu ý rằng dù đầu tư vào kênh nào, điều quan trọng nhất vẫn là kiểm soát rủi ro, duy trì kỷ luật và hiểu rõ mục tiêu. Không nên chạy theo xu hướng mà bỏ qua nguyên tắc đầu tư dài hạn.

Chia sẻ về sai lầm, Vân Anh cho biết cô từng không kiểm soát chi tiêu khi mới có thu nhập, dẫn đến tình trạng đầu tháng tiêu thoải mái, cuối tháng thiếu hụt. Một sai lầm khác nghiêm trọng hơn là đặt niềm tin sai chỗ khi gửi tiền cho người quen với lời hứa lãi suất cao, dẫn đến mất cả gốc lẫn lãi. Đây là bài học lớn giúp cô thận trọng hơn khi đầu tư.

Khi gặp khó khăn tài chính, Vân Anh chủ động bổ sung kiến thức bằng cách đọc sách, xem video, nghe podcast và tham gia các buổi hội thảo để học hỏi từ chuyên gia. Điều này giúp cô có góc nhìn thực tế và giải quyết vấn đề hiệu quả hơn.

Từ phía ACBC, ông Tuấn cho biết công ty cung cấp các giải pháp đầu tư phù hợp với nhiều đối tượng. Trong đó có quỹ tăng trưởng chủ động (tập trung cổ phiếu, kỳ vọng lợi nhuận cao hơn) và quỹ tăng trưởng ổn định (kết hợp cổ phiếu và trái phiếu, giảm biến động). Các quỹ này phù hợp với nhà đầu tư không có nhiều thời gian hoặc kinh nghiệm nhưng vẫn muốn đầu tư bài bản.

Ưu điểm của các quỹ là được quản lý bởi đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm, vận hành minh bạch, thanh khoản cao và giúp nhà đầu tư tránh quyết định cảm tính. Đồng thời, nhà đầu tư còn được hỗ trợ tư vấn để duy trì kỷ luật, đặc biệt trong những giai đoạn thị trường biến động mạnh.

Về mục tiêu tương lai, Vân Anh mong muốn xây dựng nền tảng tài chính ổn định với danh mục đầu tư tạo dòng tiền đều đặn. Song song đó, cô tiếp tục đầu tư vào bản thân và phát triển sự nghiệp, vì cho rằng thu nhập chủ động vẫn là nền tảng, còn đầu tư là công cụ giúp gia tăng tài sản bền vững.