Tăng cường tham mưu xây dựng gia đình trước những biến đổi của thời đại

Đó là nội dung được các đại biểu tập trung trao đổi tại Hội thảo khoa học "Tăng cường công tác tham mưu xây dựng gia đình trong tình hình mới" do Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đồng tổ chức sáng 30/7 tại Hà Nội.

Tham dự và chủ trì Hội thảo có đồng chí Vũ Thanh Mai, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; đồng chí Trịnh Thị Thủy, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; đồng chí Đỗ Xuân Tuyên, Thứ trưởng Bộ Y tế; đồng chí Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn; cùng đông đảo đại diện lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương, địa phương, các chuyên gia và nhà khoa học.

Gia đình Việt Nam đang đứng trước nhiều biến đổi

Phát biểu khai mạc, bà Trịnh Thị Thuỷ - Thứ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch khẳng định, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, hoàn thiện chủ trương, chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về công tác gia đình, hướng tới xây dựng gia đình Việt Nam no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh - nền tảng vững chắc của xã hội và là môi trường quan trọng để phát triển con người Việt Nam toàn diện.

Theo Thứ trưởng, quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa, chuyển đổi số, già hóa dân số và hội nhập quốc tế đang làm thay đổi sâu sắc diện mạo gia đình Việt Nam. Quy mô gia đình ngày càng thu nhỏ, mức sinh giảm ở nhiều địa phương, mô hình gia đình đa dạng hơn, trong khi khoảng cách thế hệ, khác biệt về lối sống và hệ giá trị, sự suy giảm tương tác trực tiếp giữa các thành viên ngày càng rõ nét. Bên cạnh đó, các vấn đề liên quan đến hôn nhân, ly hôn và sự bền vững của các mối quan hệ gia đình cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới.

Những biến đổi này vừa phản ánh xu thế phát triển của xã hội, vừa đặt ra yêu cầu phải đổi mới tư duy, nâng cao chất lượng công tác tham mưu, tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, tăng cường phối hợp liên ngành và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về gia đình.

"Là cơ quan của Chính phủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước về gia đình, Bộ VHTTDL xác định công tác gia đình không chỉ là một nội dung quan trọng của lĩnh vực văn hóa - xã hội, mà còn góp phần trực tiếp xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, bồi đắp nguồn lực nội sinh.

Xây dựng gia đình trong kỷ nguyên mới không chỉ là gìn giữ những giá trị truyền thống tốt đẹp mà còn là đầu tư cho chất lượng con người, có đủ bản lĩnh, tri thức và năng lực làm chủ công nghệ, qua đó củng cố nền tảng cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Vì vậy, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tham mưu về xây dựng gia đình là yêu cầu thiết thực, có ý nghĩa lâu dài", Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy nhấn mạnh.

Theo Thứ trưởng, hội thảo tập trung vào bốn nhóm nội dung trọng tâm gồm: làm rõ quan điểm của Đảng về xây dựng gia đình Việt Nam trong tình hình mới; đánh giá kết quả 5 năm thực hiện Chỉ thị số 06-CT/TW và những khó khăn, hạn chế; nhận diện các vấn đề mới đặt ra đối với công tác gia đình trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và phát triển khoa học - công nghệ; đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng tham mưu, hoàn thiện chính sách và tăng cường hiệu quả tổ chức thực hiện.

Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy cho biết, kết quả hội thảo sẽ là cơ sở quan trọng để Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Bộ VHTTDL cùng các cơ quan liên quan tiếp tục nghiên cứu, tham mưu hoàn thiện chủ trương, cơ chế, chính sách nhằm nâng cao hiệu quả công tác gia đình trong thời gian tới.

Công tác tham mưu cần đi trước một bước

Phát biểu tại hội thảo, GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, nhấn mạnh gia đình không chỉ thực hiện các chức năng sinh học, kinh tế, giáo dục hay chăm sóc thành viên mà còn là thiết chế xã hội đặc biệt, giữ vai trò quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng hệ giá trị quốc gia và phát triển bền vững đất nước.

Theo GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức. Vì vậy, công tác tham mưu, hoạch định chính sách về gia đình cần đi trước một bước, dựa trên cơ sở khoa học, dữ liệu tin cậy và khả năng dự báo các xu hướng phát triển của xã hội.

Các tham luận tại hội thảo đã tập trung làm rõ quan điểm của Đảng về xây dựng gia đình Việt Nam; vai trò của gia đình trong phát triển con người; hoàn thiện thể chế, chính sách; chia sẻ kinh nghiệm từ thực tiễn địa phương, đồng thời phân tích những vấn đề mới như chuyển đổi số, già hóa dân số, trí tuệ nhân tạo và yêu cầu tăng cường tiếp cận liên ngành trong nghiên cứu gia đình.

Để nâng cao chất lượng công tác tham mưu trong thời gian tới, GS.TS Hoàng Anh Tuấn cho rằng trước hết cần đổi mới tư duy nghiên cứu theo hướng liên ngành, kết hợp xã hội học, nhân học, tâm lý học, luật học, công tác xã hội, dân số học, khoa học dữ liệu và khoa học quản lý để có cái nhìn toàn diện hơn về những biến đổi của gia đình Việt Nam.

Bên cạnh đó, công tác tham mưu cần dựa trên bằng chứng khoa học thông qua việc xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia về gia đình đồng bộ, liên thông, cập nhật, đồng thời phát triển các công cụ dự báo nhằm nhận diện sớm các xu hướng mới. Ông cũng nhấn mạnh cần tăng cường kết nối giữa cơ quan hoạch định chính sách với các trường đại học, viện nghiên cứu và đội ngũ chuyên gia để khoa học thực sự đồng hành cùng quản lý nhà nước.

Đặc biệt, theo GS.TS Hoàng Anh Tuấn, gia đình cần được nhìn nhận không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà còn là chủ thể của quá trình phát triển. Mọi chính sách phải hướng tới phát huy năng lực của từng thành viên, tăng cường gắn kết giữa các thế hệ và xây dựng môi trường sống an toàn, nhân văn, hạnh phúc.

Sức khỏe toàn diện - nền tảng của gia đình hạnh phúc

Đóng góp vào các định hướng chiến lược tại Hội thảo, ông Đỗ Xuân Tuyên, Thứ trưởng Bộ Y tế trình bày tham luận về kinh nghiệm quốc tế trong hỗ trợ gia đình chăm sóc người cao tuổi, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp nhằm giúp Việt Nam chủ động thích ứng với quá trình già hóa dân số.

Theo Thứ trưởng, Việt Nam hiện thuộc nhóm các quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới và được dự báo sẽ bước vào giai đoạn dân số "siêu già" vào năm 2050. Trong khi đó, quá trình đô thị hóa mạnh mẽ cùng xu hướng gia đình hạt nhân ngày càng phổ biến đang khiến mô hình chăm sóc người cao tuổi truyền thống dựa vào gia đình đứng trước nhiều thách thức.

Từ kinh nghiệm của nhiều quốc gia, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên đề xuất phát triển đồng bộ các chính sách nhằm tăng cường năng lực chăm sóc người cao tuổi ngay từ cộng đồng, qua đó giảm áp lực cho mỗi gia đình và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Trong đó, trọng tâm là củng cố mạng lưới y tế cơ sở, phát triển mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại xã, phường; nhân rộng mô hình bác sĩ gia đình, đẩy mạnh khám, chữa bệnh từ xa và ứng dụng các công nghệ theo dõi, cảnh báo sức khỏe thông minh tại nhà.

Bên cạnh đó, Bộ Y tế sẽ nghiên cứu lộ trình xây dựng bảo hiểm chăm sóc dài hạn, đồng thời phối hợp hoàn thiện các chính sách khuyến khích gắn kết giữa các thế hệ trong gia đình. Những giải pháp này không chỉ góp phần giảm gánh nặng về tài chính và công sức chăm sóc cho các gia đình mà còn hướng tới mục tiêu xây dựng một xã hội già hóa chủ động, nhân văn và phát triển bền vững.

Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người dân, đặc biệt là người cao tuổi, không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế mà còn là yếu tố nền tảng để xây dựng gia đình hạnh phúc, bền vững, từ đó góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy sự phát triển lâu dài của đất nước.

Xây dựng công tác gia đình bằng tầm nhìn dài hạn

Ông Vũ Thanh Mai, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cho rằng, trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, xây dựng gia đình không chỉ là thực hiện một chính sách xã hội mà cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia.

Thông điệp trong thư của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhân Ngày Gia đình Việt Nam (28/6/2026) về việc đo sự phát triển của đất nước bằng chất lượng cuộc sống, sự tiến bộ của con người và sự yên ấm của mỗi gia đình đã gợi mở một cách tiếp cận mang ý nghĩa chiến lược. Sự phát triển chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân cảm nhận được điều đó ngay trong cuộc sống của mình, từ từng mái ấm gia đình.

Theo ông Vũ Thanh Mai, điều đó đòi hỏi công tác tham mưu về gia đình phải tiếp tục đổi mới theo hướng có tầm nhìn dài hạn, dựa trên cơ sở khoa học, bám sát thực tiễn và tăng cường tính liên ngành. Mỗi chủ trương, chính sách không chỉ giải quyết những vấn đề trước mắt mà còn phải tạo điều kiện để mỗi gia đình phát triển toàn diện, nâng cao năng lực thích ứng và đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của đất nước.

Ông cũng nhấn mạnh cần tiếp tục nghiên cứu, dự báo những xu hướng biến đổi của gia đình Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số, già hóa dân số, hội nhập quốc tế và những thay đổi nhanh chóng của đời sống kinh tế - xã hội; đồng thời tăng cường tổng kết thực tiễn, hoàn thiện cơ sở khoa học phục vụ công tác tham mưu, hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách, nhất là trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Theo Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, những kết quả của hội thảo sẽ là cơ sở quan trọng để hoàn thiện Báo cáo sơ kết 5 năm thực hiện Chỉ thị số 06-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xây dựng gia đình trong tình hình mới.