Nghệ sĩ đưa văn hóa truyền thống vào tác phẩm: “Cánh cửa” mới hay “con dao hai lưỡi”?

Chất liệu truyền thống được đưa khéo kéo vào nghệ thuật hiện đại

Thời gian qua, làn sóng đưa chất liệu văn hóa truyền thống, dân gian vào âm nhạc, thời trang và nghệ thuật biểu diễn là xu thế mới của nghệ sĩ trẻ. Không còn là những khuôn mẫu khô khan trong sách vở hay các không gian hàn lâm khép kín, di sản nay được khoác lên mình diện mạo mới trẻ trung, thời thượng và gần gũi hơn với Gen Z.

Từ văn học dân gian, nghệ thuật chèo, hát xoan cho đến các giá trị bản địa vùng cao, nhiều nghệ sĩ trẻ đã chứng minh tư duy âm nhạc văn minh cùng lòng tự hào dân tộc đáng trân trọng.

Thực tế đã chứng minh, sự dấn thân đúng hướng có thể tạo ra những bước ngoặt vang dội cho thị trường giải trí như ca sĩ Hòa Minzy với Bắc Bling; Phương Mỹ chi với nhiều tác phẩm có chất liệu ca trù, cải lương; Hoàng Thùy Linh với "Để Mị nói cho mà nghe"...

Những dự án này không chỉ giúp nghệ sĩ khẳng định tài năng mà còn chứng minh rằng văn hóa truyền thống không hề lỗi thời; ngược lại, nếu biết cách “thổi hồn” đúng đắn, nó chính là một “cánh cửa” rộng mở để văn hóa Việt Nam bước ra thế giới một cách kiêu hãnh.

Văn hóa truyền thống vừa là "cánh cửa mới", vừa là thử thách mới

Song, đằng sau ánh hào quang của những dự án triệu view là một bài toán hóc búa đòi hỏi sự cẩn trọng tuyệt đối, bởi sáng tạo nghệ thuật không đồng nghĩa với sự tự do biến tấu các biểu tượng vốn đã trở thành linh hồn của một vùng miền, dân tộc.

Câu chuyện lùm xùm quanh hình ảnh liên quan đến chiếc khăn Piêu của ca sĩ Phương Mỹ Chi vừa qua là một ví dụ. Cụ thể, Phương Mỹ Chi đã đưa chi tiết mang cảm hứng từ khăn Piêu – biểu tượng văn hóa linh thiêng, gắn liền với đời sống tâm linh, phong tục của đồng bào Thái Đen Tây Bắc – vào phần thiết kế trang phục cách điệu (cụ thể là chi tiết váy) đã vấp phải những ý kiến phản biện trái chiều từ công chúng.

Nhiều ý kiến cho rằng, khăn Piêu có vị trí đặc việt và quy chuẩn sử dụng riêng trong đời sống của đồng bào (thường dùng để đội đầu hoặc quàng cổ với sự nâng niu), việc đặt để sai bối cảnh dễ dẫn đến sự lệch lạc về mặt ý nghĩa văn hóa.

Đây không đơn thuần là câu chuyện thẩm mỹ hay lỗi phối đồ thời trang, mà chạm đến vấn đề tôn trọng lịch sử và bản địa. Đặt trong bối cảnh các nghệ sĩ trẻ ngày nay khai thác tài nguyên truyền thống với tốc độ chóng mặt, sự cố này như một bài học về việc thiếu hụt sự thấu đáo trong nghiên cứu chuyên sâu, dù mục đích ban đầu có thiện chí đến đâu.

Rất may mắn, "sự cố" chiếc khăn Piêu của Phương Mỹ Chi đã được nữ nghệ sĩ ghi nhận và nhanh chóng khắc phục nên không gây những ồn ào hay hậu quả lớn trong truyền thông. Tuy nhiên, đây cũng là một bài học để các nghệ sĩ tự đặt ra một tiêu chuẩn khắt khe hơn cho chính mình khi thực hiện một sự án có liên quan đến văn hóa, chất liệu dân tộc.

Làm nghệ thuật với di sản, lòng nhiệt huyết và sự sáng tạo bay bổng thôi là chưa đủ; nghệ sĩ cần có sự khiêm nhường trước kho tàng của cha ông và sự đồng hành chặt chẽ của các chuyên gia văn hóa có sự nghiên cứu nghiêm túc về lịch sử.

Có như thế, con đường đưa văn hóa Việt Nam vươn xa mới thực sự vững chắc, giữ trọn vẹn mà không vấp phải những ồn ào đáng tiếc.