Tại Hội nghị về phát triển “kinh tế bạc” trên thế giới và thích ứng chính sách, chiến lược của Việt Nam tháng 3/2026, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà cho biết, thành phố hiện có gần 10.000 người cao tuổi là chủ doanh nghiệp, chủ hộ kinh doanh, chủ trang trại có đăng ký pháp lý.
Hơn 16.000 người cao tuổi đạt danh hiệu làm kinh tế giỏi, hoạt động trong nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, công nghiệp, xây dựng, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ và du lịch. Các hoạt động sản xuất, kinh doanh của người cao tuổi tạo việc làm cho khoảng 76.000 lao động.
“Những con số này cho thấy, người cao tuổi không chỉ là đối tượng cần được quan tâm chăm sóc, mà còn là lực lượng có nhiều đóng góp quan trọng cho sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương”, bà Vũ Thu Hà nói.
Bởi vậy, bài toán đặt ra với Hà Nội không còn đơn thuần là làm thế nào để chăm sóc tốt hơn cho người cao tuổi, mà rộng hơn là làm thế nào để người cao tuổi vừa được chăm sóc, vừa có thể tiếp tục sống chủ động, làm việc, tiêu dùng, sáng tạo và đóng góp.
Một trong những yêu cầu cấp thiết trước quá trình già hóa dân số là tổ chức lại hệ thống chăm sóc người cao tuổi theo hướng đa dạng, gần cộng đồng và phù hợp với nhu cầu thực tế. Chính vì vậy, Hà Nội đang thí điểm triển khai mô hình chăm sóc ban ngày tại cộng đồng.
Theo mô hình này, người cao tuổi có thể đến các điểm chăm sóc vào ban ngày để được theo dõi sức khỏe, phục hồi chức năng, tư vấn tâm lý, dinh dưỡng, tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao và sinh hoạt cộng đồng. Cuối ngày, họ trở về với gia đình.
Điểm đáng chú ý là mô hình không đặt người cao tuổi ra khỏi đời sống gia đình. Họ vẫn sống cùng con cháu nhưng được hỗ trợ trong khoảng thời gian ban ngày - thời điểm nhiều thành viên trong gia đình phải đi làm.
Sau khi sắp xếp lại đơn vị hành chính, Hà Nội đang nghiên cứu tận dụng một số trụ sở dôi dư để triển khai mô hình này. Các xã, phường được giao lựa chọn địa điểm phù hợp để thí điểm; đồng thời tiếp tục vận hành, rà soát và hoàn thiện cơ chế, quy trình trước khi xem xét triển khai rộng hơn.
Đây là mô hình phù hợp với những người cao tuổi còn khả năng sinh hoạt tương đối độc lập nhưng cần được theo dõi sức khỏe và hỗ trợ trong ngày. Quan trọng hơn, mô hình góp phần giảm áp lực chăm sóc cho các gia đình trẻ - một nhu cầu ngày càng rõ nét khi số người trong độ tuổi lao động phải dành nhiều thời gian cho công việc.
Từ nhu cầu chăm sóc ấy, một thị trường dịch vụ mới đang dần hình thành. Người cao tuổi cần chăm sóc sức khỏe và quản lý bệnh mạn tính. Họ cần phục hồi chức năng sau điều trị, chăm sóc tại nhà hoặc chăm sóc dài hạn.
Nhiều người có nhu cầu du lịch, nghỉ dưỡng, thể thao, văn hóa. Một bộ phận cần thiết bị hỗ trợ sinh hoạt, nhà ở thân thiện với tuổi già, bảo hiểm, các sản phẩm tài chính và dịch vụ công nghệ.
Mỗi nhu cầu là một thị trường. Mỗi thị trường lại kéo theo nhu cầu đầu tư, nhân lực, công nghệ và những mô hình kinh doanh mới.
Hiện nay, Hà Nội đã triển khai các mô hình chăm sóc sức khỏe chuyên sâu, trong đó có việc thành lập Bệnh viện Lão khoa. Tổ hợp chăm sóc, trị liệu và phục hồi sức khỏe cho người cao tuổi cũng đã được khởi công ngày 17/1/2026.
Theo ông Nguyễn Thế Toàn - Chủ tịch Hội Người cao tuổi thành phố Hà Nội, Hội hiện có 1.096.717 hội viên, đạt 85,7% tổng số người cao tuổi của Thành phố, sinh hoạt tại 126 xã, phường.
Toàn Thành phố có gần 41.000 người cao tuổi đang trực tiếp tham gia công tác Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể ở cơ sở.
Hà Nội hiện duy trì 5.524 câu lạc bộ văn hóa, thể thao và 532 Câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau. Đằng sau hệ thống câu lạc bộ, hội viên, những người làm kinh tế hay tham gia công tác xã hội ấy là một nguồn lực giàu kinh nghiệm, có khả năng tiếp tục đóng góp nếu được tạo điều kiện phù hợp.
Tiến sĩ Nguyễn Bá Thủy - Nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế cho rằng, hiện nay Hà Nội đang có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển “kinh tế bạc”. Ngoài quy mô người cao tuổi lớn, Thành phố còn có hệ thống y tế chất lượng cao, mạng lưới giáo dục, khoa học - công nghệ phát triển và đội ngũ chuyên gia, trí thức sau nghỉ hưu đông đảo.
Tuy nhiên, lợi thế chỉ trở thành thị trường khi được đặt trong một chiến lược dài hạn. Theo ông, Hà Nội cần nghiên cứu một đề án phát triển "kinh tế bạc", xác định rõ những lĩnh vực ưu tiên và cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia.
“Chiến lược này không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu của người cao tuổi mà còn tạo ra một thị trường mới, góp phần thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm và khuyến khích đổi mới sáng tạo”, TS Nguyễn Bá Thủy phân tích.
Các lĩnh vực có thể tập trung gồm chăm sóc sức khỏe dự phòng, quản lý bệnh mạn tính, chăm sóc dài hạn, chăm sóc ban ngày, chăm sóc tại nhà, phục hồi chức năng, nhà ở thân thiện với người cao tuổi, du lịch nghỉ dưỡng, văn hóa, thể thao, bảo hiểm và công nghệ.
Như vậy, “kinh tế bạc” không bắt đầu từ một khái niệm kinh tế trừu tượng. Nó bắt đầu từ những nhu cầu rất đời thường của một người cao tuổi: một lần khám bệnh, một buổi phục hồi chức năng, một chuyến đi, một thiết bị hỗ trợ đi lại, một dịch vụ chăm sóc tại nhà hay đơn giản là một không gian để gặp gỡ, vận động và trò chuyện.
Khi những nhu cầu ấy được tổ chức thành hệ sinh thái dịch vụ, chúng có thể trở thành một động lực kinh tế mới. Phát triển “kinh tế bạc” không chỉ là xây thêm bệnh viện, cơ sở dưỡng lão hay dịch vụ chăm sóc.
Đó còn là câu chuyện về một đô thị được thiết kế như thế nào cho những người đang sống lâu hơn. Một vỉa hè an toàn, một điểm xe buýt dễ tiếp cận, một công viên có không gian nghỉ ngơi, một khu nhà có thang máy, một trung tâm sinh hoạt cộng đồng gần nơi ở... đều có thể quyết định mức độ độc lập của một người cao tuổi trong đời sống hằng ngày.
Khi có thể tự đi lại, tiếp cận các dịch vụ cơ bản và tham gia hoạt động xã hội, người cao tuổi sẽ ít phụ thuộc hơn vào con cháu. Điều đó đồng thời giúp giảm áp lực chăm sóc đối với gia đình.
Bởi vậy, “đô thị thân thiện với người cao tuổi” cần được nhìn rộng hơn việc xây dựng các cơ sở dưỡng lão. Đó phải là một hệ thống giao thông, nhà ở, y tế, văn hóa và không gian công cộng được thiết kế phù hợp với một xã hội đang già hóa.
Cùng với không gian vật chất, công nghệ cũng đang mở ra một hướng đi mới. Hà Nội phối hợp với các đơn vị khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo để phát triển các sản phẩm phục vụ quản lý, theo dõi sức khỏe người cao tuổi.
Theo TS Nguyễn Bá Thủy, trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra cách tiếp cận mới trong chăm sóc người cao tuổi. Công nghệ cũng có thể được tích hợp vào các thiết bị hỗ trợ sinh hoạt, trợ lý ảo và nền tảng tư vấn trực tuyến.
Nhưng công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi được thiết kế phù hợp với người sử dụng. Với người cao tuổi, một sản phẩm quá phức tạp có thể trở thành rào cản thay vì một công cụ hỗ trợ.
Bên cạnh công nghệ, kết nối cộng đồng và kết nối các thế hệ cũng là một phần quan trọng của hệ sinh thái “kinh tế bạc”.
Hà Nội hiện có 532 Câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau và mỗi năm tăng thêm khoảng 70-100 câu lạc bộ. Tại đây, người cao tuổi tham gia các hoạt động chăm sóc sức khỏe, thể dục thể thao, văn hóa, hỗ trợ sinh kế và hoạt động cộng đồng.
Quan trọng hơn, mô hình tạo ra sự tương tác giữa các thế hệ. Người cao tuổi có kinh nghiệm và vốn sống. Người trẻ có sức khỏe, khả năng tiếp cận công nghệ và những kỹ năng mới. Khi được kết nối, mỗi thế hệ có thể trở thành nguồn lực hỗ trợ cho thế hệ còn lại.
Những mô hình như vậy giúp người cao tuổi duy trì hoạt động xã hội, hạn chế sự cô đơn và tiếp tục phát huy vai trò trong cộng đồng. Đó cũng là một hướng đi phù hợp với một xã hội mà gia đình ngày càng ít con, trong khi người trong độ tuổi lao động phải dành nhiều thời gian cho công việc.
Từ góc nhìn ấy, “kinh tế bạc” không chỉ là câu chuyện bán một sản phẩm cho người cao tuổi. Đó là việc hình thành cả một hệ sinh thái để người cao tuổi có thể sống khỏe hơn, độc lập hơn, tiêu dùng nhiều hơn, tiếp tục làm việc và đóng góp lâu hơn.
Theo bà Vũ Thu Hà - Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội, hiện nay Thành phố tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách để tạo điều kiện cho người cao tuổi tham gia các hoạt động kinh tế - xã hội, sản xuất, kinh doanh và hoạt động cộng đồng.
Đồng thời các cơ quan chức năng của Thành phố Hà Nội cũng đang từng bước hoàn thiện cơ chế khuyến khích doanh nghiệp phát triển sản phẩm, dịch vụ dành cho người cao tuổi, tăng đầu tư cho hệ thống chăm sóc sức khỏe và các dịch vụ xã hội liên quan.
Theo TS Nguyễn Bá Thủy, Hà Nội cần chuyển từ tư duy ứng phó sang tư duy chủ động. Thay vì chỉ nhìn người cao tuổi từ góc độ chi phí chăm sóc, cần nhìn thấy những nhu cầu và nguồn lực mà quá trình già hóa tạo ra.
Một người cao tuổi cần chăm sóc sức khỏe sẽ tạo ra nhu cầu đối với dịch vụ y tế. Một người muốn tiếp tục làm việc có thể trở thành nguồn nhân lực giàu kinh nghiệm.
Một người có nhu cầu du lịch, thể thao, văn hóa sẽ tạo thêm thị trường cho các dịch vụ mới. Một người cần hỗ trợ sinh hoạt sẽ tạo nhu cầu đối với công nghệ và các sản phẩm chăm sóc. Nếu được tổ chức tốt, những nhu cầu ấy có thể trở thành động lực cho đầu tư, tạo việc làm và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Già hóa dân số vì thế không nhất thiết đồng nghĩa với việc nền kinh tế phải đối mặt với một gánh nặng ngày càng lớn. Vấn đề nằm ở cách Hà Nội chuẩn bị cho sự thay đổi ấy.
Thủ đô đang có những lợi thế đặc biệt: quy mô thị trường lớn, hệ thống y tế phát triển, tiềm lực khoa học - công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và một lực lượng người cao tuổi giàu kinh nghiệm. Nếu kết nối được những lợi thế ấy với nhu cầu ngày càng tăng của xã hội già hóa, “kinh tế bạc” có thể trở thành một lĩnh vực phát triển mới.
Nhưng giá trị lớn nhất có lẽ không nằm ở quy mô của một thị trường. Đó là sự thay đổi trong cách nhìn về tuổi già. Người cao tuổi không chỉ là những người cần được chăm sóc. Họ vẫn có thể làm việc, sản xuất, kinh doanh, tham gia cộng đồng, truyền lại kinh nghiệm và chăm sóc các thế hệ sau.
Khi đó, “kinh tế bạc” không chỉ tạo ra những sản phẩm và dịch vụ dành cho người cao tuổi. Nó còn góp phần tạo dựng một xã hội trong đó tuổi thọ cao đi cùng chất lượng sống cao; trong đó người cao tuổi được chăm sóc tốt nhưng không bị tách khỏi đời sống; được bảo vệ nhưng vẫn có cơ hội đóng góp.
Đó cũng có thể là cách Hà Nội biến thách thức của già hóa dân số thành một cơ hội phát triển mới: chăm sóc tốt hơn để người cao tuổi sống khỏe, sống vui; đồng thời tạo điều kiện để họ tiếp tục sống có ích, tiếp tục tạo ra giá trị và đồng hành cùng Thủ đô trên hành trình phát triển.
