Khúc Trầu Cau: Khi người trẻ “chạm” vào không gian văn hóa truyền thống

Trong không gian học đường của Trường Đại học Văn hóa TP.HCM, chương trình “Âm thanh trang sách 2 - Khúc Trầu Cau” được tổ chức như một hoạt động thực hành, thuộc học phần Kỹ năng hoạt động CLB, do sinh viên lớp Đại học Quản lý văn hóa 18.1 - Khoa Quản lý văn hóa, nghệ thuật thực hiện.

Nhưng vượt ra khỏi khuôn khổ một bài tập học phần, chương trình mở ra một câu hỏi lớn hơn, mang tính thời đại: làm thế nào để văn hóa truyền thống không chỉ được học trong sách vở, mà thực sự được “chạm”, được sống và được tiếp nối bởi thế hệ trẻ hôm nay?

Khi văn hóa truyền thống “bước” ra khỏi trang sách

Trong chương trình, chuỗi hoạt động được thiết kế đa dạng, từ biểu diễn dân ca quan họ, workshop “Tay têm cánh phượng”, talkshow chuyên đề “Trầu cau - Từ văn hóa đến đời sống hôm nay”, cho đến phần thi video sáng tạo của sinh viên…

Mỗi hoạt động không chỉ mang tính trình diễn, mà được xây dựng như một “lớp học mở”, nơi người trẻ được tham gia trực tiếp vào quá trình tái hiện và sáng tạo văn hóa.

Không gian ấy khiến trầu cau không còn là hình ảnh mang tính biểu tượng xa xưa, mà trở thành một chất liệu để người trẻ quan sát, chạm vào và kể lại theo cách của chính mình. Từ đó, văn hóa trầu cau không còn đứng trong ký ức dân gian, mà được đặt vào đời sống đương đại - gần gũi hơn, linh hoạt hơn và giàu sức sống hơn.

Góc nhìn chuyên gia: Văn hóa cần được trải nghiệm

Tại talkshow “Trầu cau - Từ văn hóa đến đời sống hôm nay”, các diễn giả đã mang đến những góc nhìn đa chiều về giá trị văn hóa và khả năng ứng dụng của trầu cau trong đời sống hiện đại.

Dược sĩ Phan Văn Hiển - Giám đốc Công ty TNHH Dược Vạn Xuân, đơn vị nghiên cứu, phát triển bộ sản phẩm kem đánh răng, nước súc miệng và dầu bôi chiết tinh chất từ quả cau lá trầu nhìn nhận, trầu cau không chỉ là một biểu tượng văn hóa, mà còn là một đối tượng nghiên cứu có giá trị trong lĩnh vực sức khỏe:

“Trầu cau không chỉ mang ý nghĩa văn hóa truyền thống, mà còn chứa đựng những giá trị có thể nghiên cứu ở góc độ khoa học.

Các hoạt chất tự nhiên trong lá trầu, theo nhiều nghiên cứu, có khả năng kháng khuẩn, kháng viêm. Quan trọng hơn, khi phát triển sản phẩm, chúng ta cần kết hợp giữa nền tảng khoa học và câu chuyện văn hóa để tạo ra giá trị bền vững”.

Ông Hiển cũng nhấn mạnh rằng, một sản phẩm chỉ thực sự có sức sống khi nó vừa có tính ứng dụng thực tiễn, vừa mang theo chiều sâu văn hóa để tạo sự kết nối với cộng đồng.

Ở góc nhìn giáo dục, ThS.NCS. Nguyễn Hiếu Tín - Phó Trưởng bộ môn, phụ trách môn Du lịch, Trường Đại học Tôn Đức Thắng lại nhấn mạnh vai trò của trải nghiệm trong quá trình học tập văn hóa:

“Nếu chỉ học qua sách vở, sinh viên có thể biết về văn hóa. Nhưng khi được trực tiếp tham gia, được chạm vào, được trải nghiệm, các em mới thực sự hiểu và cảm được văn hóa”.

Theo ThS.NCS. Nguyễn Hiếu Tín, chính trải nghiệm là cầu nối biến tri thức thành ký ức, biến kiến thức thành sự gắn bó lâu dài. Khi sinh viên hiểu và cảm được văn hóa, việc trân trọng, gìn giữ sẽ trở thành một quá trình tự nhiên, không áp đặt.

Ông cũng đánh giá cao mô hình giáo dục trải nghiệm mà chương trình đang triển khai - nơi lý thuyết, thực hành và sáng tạo được kết hợp, giúp sinh viên không chỉ học trong lớp mà còn học từ chính môi trường văn hóa sống động xung quanh mình.

Sinh viên: Từ người học đến người kể chuyện văn hóa

Một trong những giá trị nổi bật của “Khúc Trầu Cau” là vai trò của sinh viên, họ không chỉ là người tiếp nhận kiến thức, mà còn là người sáng tạo nội dung, gìn giữ, phát huy văn hóa.

Việc tổ chức chương trình đã tạo điều kiện để sinh viên Khoa Quản lý văn hóa - nghệ thuật trực tiếp vận dụng kiến thức từ học phần Kỹ năng hoạt động câu lạc bộ vào thực tiễn.

Thông qua quá trình này, sinh viên được rèn luyện toàn diện các kỹ năng như làm việc nhóm, phân công nhiệm vụ, điều phối hoạt động, kết nối khách mời, phối hợp với nhà tài trợ, xây dựng ý tưởng, triển khai truyền thông và thực hiện các sản phẩm quảng bá.

Qua đó, không chỉ củng cố kiến thức chuyên ngành, sinh viên Khoa Quản lý văn hóa - nghệ thuật còn phát triển năng lực tổ chức, quản lý và vận hành hoạt động câu lạc bộ một cách chủ động, sáng tạo, hiệu quả, gắn liền với đặc thù lĩnh vực văn hóa - nghệ thuật.

Điều này cho thấy một sự chuyển dịch quan trọng trong giáo dục văn hóa: từ học để biết - làm - cảm - sáng tạo.

Từ giá trị truyền thống đến ứng dụng hiện đại

Trong hành trình nghiên cứu về trầu cau, các góc nhìn cũng được mở rộng hơn: từ giá trị lịch sử, giá trị triết lý - đạo lý, đến tiềm năng ứng dụng trong đời sống hiện đại, đặc biệt trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và sáng tạo sản phẩm.

Ông Phan Văn Hiển cho rằng, vấn đề không nằm ở việc giữ nguyên hình thức truyền thống, mà là tìm cách chuyển hóa giá trị cũ vào bối cảnh mới. “Một giá trị văn hóa chỉ thực sự sống khi nó tiếp tục được tái diễn giải và tái sáng tạo theo nhu cầu của thời đại.

Chính vì vậy, sự kết hợp giữa nghiên cứu khoa học, giáo dục trải nghiệm và sáng tạo văn hóa được xem là hướng đi quan trọng để đưa di sản đến gần hơn với đời sống đương đại. 

Và chúng tôi đang gửi gắm thông điệp này vào từng sản phẩm gắn liền với đời sống hàng ngày của mọi người”.

Khi văn hóa được “chạm” để tiếp tục sống

“Khúc Trầu Cau” không chỉ là một sự kiện học phần, mà là một mô hình tiếp cận văn hóa theo hướng trải nghiệm. Ở đó, người trẻ không đứng ngoài quan sát, mà trực tiếp tham gia, cảm nhận và tạo ra giá trị.

Văn hóa vì thế không còn là khái niệm xa vời, mà trở thành một phần của đời sống sinh viên - sống động, gần gũi và có thể tiếp tục phát triển”, Tiến sĩ Vũ Thị Bích Duyên - Giảng viên Khoa Quản lý văn hóa - nghệ thuật, giảng viên phụ trách học phần, cố vấn chương trình nhấn mạnh.

Và có lẽ, thông điệp lớn nhất mà chương trình mang lại không nằm ở những hoạt động cụ thể, mà nằm ở một điều giản dị: văn hóa chỉ thực sự tồn tại khi con người chạm vào nó, sống cùng và tiếp tục kể lại theo cách của chính mình.

Bởi hơn cả một miếng trầu… đó là ký ức, đạo lý, bản sắc, hành trình người trẻ hôm nay tìm về chính mình giữa dòng chảy hiện đại.

Chương trình nhận được sự tài trợ độc quyền của Công ty TNHH Dược Vạn Xuân, cùng sự hỗ trợ của các giảng viên, nghệ nhân, câu lạc bộ quan họ và một số đơn vị phối hợp. Tại chương trình Công ty TNHH Dược Vạn Xuân đã tài trợ 20 suất học bổng cho sinh viên nghèo vượt khó.