Giữ của hay giữ nghiệp: Bài toán khó trong “đại chuyển giao” tài sản

Trong chương trình Hộp Tài sản (The Wealth Box Talk) phát sóng trên VTV8, câu chuyện chuyển giao tài sản xuyên thế hệ đã được mổ xẻ qua góc nhìn của chuyên gia và người trong cuộc, cho thấy một bức tranh vừa nhiều cơ hội, vừa đầy thách thức.

Chia sẻ trong chương trình, ông Nguyễn Kỳ Minh, Kinh tế trưởng, Công ty CP Chứng khoán Guotai Junan Việt Nam (IVS) chia sẻ với BTV Bùi Khánh Ly cho rằng, hiện nay với giai đoạn chuyển giao tài sản đang diễn ra trên thế giới và ở Việt Nam, các bạn trẻ cần sớm tìm hiểu về cách quản lý tài sản, tài chính, cũng như có thể tìm đến các tổ chức quản lý chuyên nghiệp và uy tín để được tư vấn và tìm ra những cách thức phù hợp nhất cho mình và gia đình, để không chỉ giữ được gia sản và còn tiếp tục phát triển gia sản đã được nhận.

“Đây là kỷ nguyên của ‘đại chuyển giao tài sản’” - ông nhấn mạnh. Cũng theo ông, trong khoảng một thập kỷ tới, hàng chục nghìn tỷ USD sẽ được chuyển từ thế hệ Baby Boomers sang Millennials và Gen Z. “Chỉ riêng nhóm cá nhân có tài sản trên 5 triệu USD, con số chuyển giao toàn cầu có thể lên tới khoảng 31 nghìn tỷ USD trước năm 2035,” ông nói.

Không chỉ là câu chuyện giữa các thế hệ, dòng tiền còn dịch chuyển qua biên giới. “Năm 2025 ghi nhận tới 142.000 triệu phú di cư và con số này có thể tăng lên 165.000 vào năm 2026,” ông Minh dẫn chứng, nhấn mạnh rằng sự khác biệt về pháp lý, thị trường và khẩu vị đầu tư đang khiến bài toán quản lý tài sản trở nên phức tạp hơn bao giờ hết.

Tại châu Á, khoảng cách với phương Tây đang thu hẹp nhanh chóng. Ở Trung Quốc, một “xã hội thừa kế” đang hình thành khi giới siêu giàu già hóa nhanh. “Tỷ trọng người sở hữu tài sản lớn trên 60 tuổi đã tăng mạnh, kéo theo nhu cầu chuyển giao ngay lập tức,” ông Minh nói. Tuy nhiên, khoảng trống pháp lý – như việc chưa có thuế thừa kế – lại thúc đẩy các gia đình tìm đến những mô hình như tín thác để bảo toàn tài sản.

Việt Nam không nằm ngoài xu hướng đó, nhưng bối cảnh có nhiều khác biệt. “Chúng ta đang ở giai đoạn ‘nóng’ nhất của chuyển giao tài sản,” ông Minh nhận định. Phần lớn tài sản của các gia đình giàu có vẫn nằm ở bất động sản hoặc cổ phần doanh nghiệp – những loại tài sản “khó chia, kém thanh khoản và dễ phát sinh tranh chấp”.

Ở chiều ngược lại, tầng lớp siêu giàu trong nước tăng nhanh. “Tốc độ tăng trưởng khoảng 10–15% mỗi năm khiến nhu cầu quản lý tài sản trở nên cấp thiết,” ông nói thêm.

Những con số vĩ mô ấy phản chiếu rất rõ trong câu chuyện của người trẻ. Cũng trong chương trình, Hứa Thị Thanh – một người đang đứng trước khả năng nhận thừa kế – thẳng thắn chia sẻ: “Em vui vì đó là thành quả cả đời của bố mẹ, nhưng cũng chưa biết làm thế nào để giữ và phát triển tài sản đó.”

Cảm xúc đan xen giữa cơ hội và áp lực. “Làm sao để tài sản không mất giá, không bị lạm phát bào mòn – đó là điều khiến em băn khoăn,” Thanh nói.

Theo ông Minh, những băn khoăn này không phải cá biệt. “Có ba thách thức lớn trong chuyển giao tài sản tại Việt Nam,” ông phân tích. Thứ nhất là rủi ro vận hành khi doanh nghiệp gia đình chuyển giao quyền lực. “Không ít trường hợp F2 không muốn kế nghiệp hoặc xảy ra xung đột lợi ích.”

Thứ hai là sự lệch pha tư duy. “Thế hệ trước chuộng đất và vàng, còn thế hệ sau quan tâm công nghệ, tài sản số và đầu tư toàn cầu.”

Thứ ba là hành lang pháp lý chưa hoàn thiện. “Các công cụ như quỹ tín thác vẫn còn mới, chưa có khung pháp lý đầy đủ.”

Sự khác biệt này không chỉ là câu chuyện Việt Nam. “Trên toàn cầu, thế hệ nắm giữ tài sản ưu tiên sự ổn định, còn thế hệ kế thừa chấp nhận rủi ro cao hơn, quan tâm đến ESG, công nghệ và trải nghiệm,” ông Minh nói.

Hệ quả là nhiều thương vụ chuyển giao thất bại. “Khoảng 70% thất bại không phải do đầu tư kém, mà do đổ vỡ trong giao tiếp gia đình và thiếu chuẩn bị kỹ năng cho người kế thừa,” ông nhấn mạnh.

Ở Việt Nam, vấn đề còn phức tạp hơn bởi yếu tố văn hóa. “Nhiều gia đình ngại lập kế hoạch thừa kế sớm vì cho rằng không may mắn,” ông Minh nói. Điều này dẫn đến tình trạng “nước đến chân mới nhảy”, khi mâu thuẫn bùng phát đúng lúc nhạy cảm nhất.

Ngoài ra, việc tài sản đứng tên hộ, thiếu minh bạch cũng tiềm ẩn rủi ro lớn. “Khi người đứng đầu qua đời đột ngột, tranh chấp pháp lý rất dễ xảy ra,” ông cảnh báo.

Trong bối cảnh đó, người trẻ như Thanh đang tự tìm lối đi. “Em đang học thêm về tài chính, tìm hiểu các kênh như tiết kiệm, vàng, bất động sản, cổ phiếu,” cô chia sẻ, nhưng cũng thừa nhận: “Giữ tiền và để tiền sinh lời trong thị trường biến động là thách thức không nhỏ.”

Theo ông Minh, lời giải không nằm ở một kênh đầu tư cụ thể, mà ở quá trình chuẩn bị dài hạn. “Cha mẹ nên cho con cái làm quen với quản lý tài sản càng sớm càng tốt,” ông khuyến nghị.

Thay vì chuyển giao một lần, việc trao từng phần nhỏ từ sớm sẽ giúp thế hệ kế tiếp tích lũy kinh nghiệm. “Các em cần học cách ra quyết định, kiểm soát rủi ro và chống lại cám dỗ ngắn hạn,” ông nói. “Khi tiếp quản tài sản lớn, họ sẽ không bị ‘ngợp’.”

Song song đó, vai trò của các tổ chức quản lý chuyên nghiệp ngày càng rõ nét. “Chúng tôi có thể xây dựng chiến lược đầu tư ‘may đo’, dựa trên dữ liệu và công nghệ AI,” ông Minh cho biết, đồng thời nhấn mạnh mô hình “văn phòng gia đình” (family office) như một hướng đi giúp quản trị tài sản xuyên thế hệ.

Dẫu vậy, yếu tố cốt lõi vẫn nằm ở con người. “Không ai giàu ba họ – câu nói đó phản ánh những lỗ hổng trong kế thừa,” ông Minh nhắc lại.

Trong “đại chuyển giao” đang diễn ra, giữ được tiền đã khó, giữ được gia sản – và cả sự đồng thuận trong gia đình – còn khó hơn.