Có nên dạy trẻ quản lý tiền từ bậc tiểu học?

Nếu được trang bị kiến thức tài chính từ sớm, trẻ sẽ có nền tảng vững chắc hơn khi bước vào tuổi trưởng thành.

Đó cũng là nhận định của Narmin Nahidi, trợ lý giáo sư tài chính tại University of Exeter sau khi trực tiếp giảng dạy một khóa học về tài chính cho học sinh tiểu học.

Trẻ hiểu về tiền nhanh hơn người lớn vẫn nghĩ

Trong bài viết đăng trên The Conversation, bà Nahidi kể lại trải nghiệm tình nguyện giảng dạy sáu buổi học về tài chính cho nhóm học sinh từ 10-11 tuổi. Nội dung không xoay quanh chứng khoán hay đầu tư mà chỉ là những khái niệm rất đời thường như giá trị của đồng tiền, tiết kiệm, chi phí, rủi ro và cách đưa ra lựa chọn khi chi tiêu.

Theo bà, mục tiêu của chương trình không phải đào tạo những "nhà đầu tư nhí" mà giúp trẻ hiểu rằng mọi quyết định liên quan đến tiền bạc đều đi kèm hệ quả.

Ví dụ, nếu tiêu hết tiền hôm nay, ngày mai sẽ có ít tiền hơn để sử dụng; vay tiền đồng nghĩa với trách nhiệm phải hoàn trả; còn khi giá cả tăng cao, cùng một khoản tiền sẽ mua được ít hàng hóa hơn trước.

Điều khiến nữ chuyên gia bất ngờ là học sinh tiếp thu nhanh hơn nhiều so với dự đoán. Các em liên tục đặt ra những câu hỏi thực tế và đặc biệt hào hứng khi thảo luận về việc tiết kiệm để mua món đồ yêu thích hay so sánh giá khi mọi thứ trở nên đắt đỏ.

Theo bà Nahidi, điều này cho thấy trẻ tuy chưa quen với các thuật ngữ tài chính nhưng hoàn toàn có khả năng hiểu những khái niệm cốt lõi như giá trị, sự lựa chọn, tính công bằng và hậu quả của mỗi quyết định.

Giáo dục tài chính không chỉ dành cho người lớn

Từ trải nghiệm trên, bà Nahidi đặt ra câu hỏi: Vì sao giáo dục tài chính vẫn chưa trở thành một nội dung quan trọng trong trường học?

Bởi trên thực tế, hầu như ai cũng sẽ phải đối mặt với các vấn đề như tiền thuê nhà, vay mua nhà, thuế, tiết kiệm, lạm phát, bảo hiểm hay các khoản nợ. Hiểu được cách những yếu tố này vận hành sẽ giúp mỗi người đưa ra quyết định sáng suốt hơn trong suốt cuộc đời.

Hiện nay, tại nhiều quốc gia, kiến thức tài chính đã được lồng ghép vào các môn học như Toán hoặc Giáo dục công dân. Tuy nhiên, theo nữ chuyên gia, như vậy vẫn chưa đủ để trang bị cho học sinh những kỹ năng cần thiết trong bối cảnh kinh tế ngày càng phức tạp.

Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy giáo dục tài chính từ sớm mang lại những tác động tích cực.

Một nghiên cứu tại Brazil cho thấy các chương trình giáo dục tài chính trong trường học giúp học sinh hiểu rõ hơn về các vấn đề kinh tế. Trong khi đó, một thí nghiệm tại Peru ghi nhận việc đưa giáo dục tài chính trở thành nội dung bắt buộc trong nhà trường mang lại hiệu quả đáng kể.

Tại Mỹ, các nghiên cứu về chính sách giáo dục trung học cũng chỉ ra rằng những học sinh được học về quản lý tài chính cá nhân thường có nền tảng tài chính tốt hơn khi trưởng thành, như ít rơi vào tình trạng vỡ nợ và có điểm tín dụng cao hơn.

Dù vậy, bà Nahidi lưu ý rằng hiểu biết tài chính không phải "tấm vé" đảm bảo một cuộc sống sung túc. Khi trưởng thành, mỗi người vẫn có thể đối mặt với mức lương thấp, chi phí nhà ở đắt đỏ, thị trường lao động bấp bênh hay sự chênh lệch về cơ hội phát triển giữa các vùng miền.

Tuy nhiên, kiến thức tài chính sẽ giúp họ giảm thiểu rủi ro và có khả năng ứng phó tốt hơn trước những biến động của cuộc sống.

Đừng đợi con mở tài khoản ngân hàng mới dạy về tiền

Theo bà Nahidi, điều quan trọng là không nên chờ đến khi người trẻ mở tài khoản ngân hàng đầu tiên, ký hợp đồng thuê nhà đầu tiên hay bắt đầu vay tiền học mới nói với họ về cách quản lý tài chính.

Thay vào đó, giáo dục tài chính cần được bắt đầu ngay từ khi trẻ còn nhỏ và nên trở thành một trong những nội dung cốt lõi của chương trình giáo dục phổ thông.

Bên cạnh nhà trường, cha mẹ cũng đóng vai trò không thể thay thế. Chuyên gia tư vấn tài chính Andre Jean-Pierre cho rằng trẻ học nhiều nhất từ những gì người lớn làm hằng ngày. Vì vậy, nếu muốn con biết quản lý tiền bạc, phụ huynh trước hết cần trở thành tấm gương về chi tiêu, tiết kiệm và sử dụng đồng tiền một cách có trách nhiệm.