An sinh cho người già – Thước đo nhân văn cho một đất nước phát triển

Không pháo hoa, không mâm cơm đủ đầy con cháu. Chỉ là ấm trà nguội bên hiên cửa và chiếc radio cũ phát lại những giai điệu xuân quen thuộc. Giữa không khí sum vầy của xã hội, những khoảnh khắc lặng im ấy khiến Tết, biểu tượng của đoàn viên trở thành tấm gương phản chiếu rõ nhất những khoảng trống an sinh trong đời sống hiện đại, đặc biệt với người cao tuổi.

Trong nhịp chuyển mình mạnh mẽ của đất nước, khi Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh chưa từng có, câu chuyện chăm sóc người già không còn là vấn đề riêng của từng gia đình. Đó là bài toán xã hội, là phép thử chính sách và sâu xa hơn, là thước đo nhân văn của một quốc gia đang hướng tới phát triển bền vững.

Già hóa dân số đến nhanh chưa từng có

Theo Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA), một quốc gia được coi là bước vào giai đoạn “bắt đầu già” khi tỷ lệ người cao tuổi chiếm từ 10% dân số và chính thức trở thành xã hội “già” khi con số này đạt 20%. Với quy định người cao tuổi từ đủ 60 tuổi trở lên, Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ già hóa nhanh hàng đầu châu Á và thế giới.

Hơn 60 năm qua, Việt Nam đã chứng kiến sự suy giảm mạnh mẽ của tốc độ tăng dân số. Từ mức rất cao 3,9% năm 1960, tỷ lệ tăng dân số đã giảm xuống 1,14% năm 2019 và chỉ còn khoảng 0,95% vào năm 2021.

Theo dự báo của Tổng cục Thống kê, nếu duy trì mức sinh trung bình, đến năm 2069 tỷ lệ tăng dân số của Việt Nam sẽ về 0; còn trong kịch bản mức sinh thấp, chỉ khoảng hơn 30 năm nữa, Việt Nam có thể bước vào tình trạng tăng trưởng dân số âm.     

Cùng với đó là sự gia tăng nhanh chóng của nhóm người cao tuổi. Ông Lê Thanh Dũng, Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế) cho biết, nếu như năm 2009 cứ khoảng 3 trẻ em dưới 15 tuổi mới có 1 người từ 60 tuổi trở lên, thì đến năm 2019, tỷ lệ này đã rút ngắn còn 2 trẻ em/1 người cao tuổi. Năm 2019, người từ 60 tuổi trở lên chiếm gần 12% dân số và dự báo sẽ vượt mốc 25% vào năm 2050. Đặc biệt, năm 2036, Việt Nam sẽ chính thức bước vào thời kỳ dân số già, chuyển từ xã hội “già hóa” sang xã hội “già”.

Điều đáng lo ngại là tốc độ chuyển đổi này diễn ra quá nhanh. Trong khi nhiều quốc gia phát triển phải mất từ 50 đến 70 năm, thậm chí hàng thế kỷ, để chuyển từ già hóa sang dân số già, thì ở Việt Nam, quá trình này chỉ diễn ra trong khoảng hơn 20 năm.

“Đây là thách thức rất lớn, bởi nền kinh tế của chúng ta vẫn đang trong giai đoạn phát triển, chưa kịp chuẩn bị đầy đủ các mạng lưới an sinh xã hội phù hợp cho một xã hội nhiều người cao tuổi”, ông Lê Thanh Dũng nhấn mạnh.

Khi ‘cây đại thụ’ lặng lẽ đứng một mình những ngày Tết

Không ít cụ ông, cụ bà từng là trụ cột gia đình, là “cây đại thụ” che chở cho con cháu, nay lại sống trong cô đơn. Con cái đi làm ăn xa, gia đình hạt nhân dần thay thế đại gia đình truyền thống, nhịp sống đô thị gấp gáp khiến sự quan tâm đôi khi chỉ dừng lại ở những cuộc gọi vội vàng.

Với nhiều người cao tuổi, nỗi lo không chỉ là cơm áo, mà là bệnh tật tuổi già, là những đêm trái gió trở trời không biết dựa vào ai, là cảm giác bị bỏ lại phía sau trong dòng chảy công nghệ và xã hội số.

Bà Nguyễn Thị L., 78 tuổi, sống một mình trong khu tập thể cũ tại Hà Nội. Chồng mất sớm, hai con định cư ở nước ngoài. Mỗi dịp Tết, bà vẫn tự tay dọn dẹp nhà cửa, chuẩn bị mâm cơm cúng tổ tiên như một thói quen không thể bỏ. Nhưng mâm cơm ấy, nhiều năm nay, chỉ có một người.

“Đến tuổi này, tôi không cần tiền nhiều, chỉ cần có người nói chuyện,” bà L. chia sẻ. “Tết vui nhất là được nghe tiếng trẻ con, được có người hỏi hôm nay ăn uống thế nào.”

Hay như trường hợp của ông Phùng Văn T. (67 tuổi, quê Nam Định) là một lát cắt khác, trần trụi và ám ảnh hơn. Nhiều năm nay, ông mưu sinh tại Hà Nội bằng nghề nhặt ve chai, không vợ con, không nhà cửa. Ban ngày ông đẩy chiếc xe cũ kỹ len lỏi qua từng con phố cúi mình nhặt nhạnh những vỏ chai, bìa carton bị bỏ quên sau nhịp sống vội vã. Đêm xuống, ông tìm một khoảng hiên hẹp trước cửa hàng đã đóng cửa, trải tấm chiếu mỏng sờn mép, cuộn mình trong chiếc chăn cũ để ngủ qua đêm.

Những ngày giáp Tết, khi người người tất bật sắm sửa, ông T. vẫn cần mẫn gom từng đồng lẻ. “Tôi chỉ mong đủ tiền mua cái bánh chưng nhỏ, thắp nén hương cho đêm giao thừa,” ông nói rồi lặng đi. “Tết là lúc buồn nhất, vì ai cũng có nhà để về, còn tôi thì chỉ có con đường này.”

Có lần, trong đêm rét cắt da, ông bị ngã khi kéo xe ve chai. Đau nhức, nhưng ông không dám đi viện vì sợ tốn kém. Ông tự xoa dầu, chịu đau, rồi sáng hôm sau lại lặng lẽ đứng dậy tiếp tục mưu sinh. Điều ông sợ nhất không phải đói rét, mà là lúc ốm đau không có ai biết, không có một cuộc gọi hỏi han, không có một cánh tay đỡ lấy khi ngã xuống.

Gợi mở chính sách: “Chống cô đơn cho người già”

Tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai thực hiện 4 Nghị quyết của Bộ Chính trị ngày 16/9/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu chuyển nhanh từ “ban hành chủ trương” sang “quản trị thực thi”. Trong đó, Nghị quyết 72 về y tế và chăm sóc sức khỏe nhân dân được xem là một trong những trụ cột quan trọng để nâng cao tuổi thọ và chất lượng sống của người dân.

Đáng chú ý, Tổng Bí thư gợi ý thí điểm mô hình “chống cô đơn cho người già, người có tuổi” theo hình thức bán trú. Cụ thể, các trung tâm dưỡng lão sẽ tổ chức xe đưa đón: buổi sáng đón người cao tuổi đến sinh hoạt, chiều đưa về nhà. Tại đây, người cao tuổi có thể gặp gỡ bạn bè, rèn luyện thể dục, tham gia văn hóa – văn nghệ, giao lưu học tập, từ đó cải thiện sức khỏe thể chất và tinh thần.

Tổng Bí thư đề nghị Bộ Y tế, Bộ Nội vụ và Hội Người cao tuổi phối hợp nghiên cứu, khuyến khích xã hội hóa, hình thành các trung tâm phù hợp. Từ đó, Tổng Bí thư nhấn mạnh yêu cầu tất cả phải chủ động để thực hiện các giải pháp nhằm kéo dài tuổi thọ của người dân.

“Thiếu nhi rất quan trọng nhưng người cao tuổi cũng không kém phần. Chúng ta phải rất chú trọng những giải pháp này" - Tổng Bí thư yêu cầu.

Ngay sau phát biểu ấy, dư luận xã hội đã đồng loạt hưởng ứng. Bởi ai cũng nhìn thấy một thực tế: dân số Việt Nam đang già hóa nhanh, tuổi thọ tăng nhưng nhiều người cao tuổi lại đối diện với sự cô đơn, lặng lẽ trong chính ngôi nhà của mình.

Tuổi già không gửi gắm, mà được nâng niu

Trong bức tranh an sinh ấy, sự tham gia của khu vực tư nhân với tư duy nhân văn đang trở thành điểm sáng. Nhiều doanh nhân không chỉ nhìn thấy bài toán kinh tế, mà còn nhìn thấy trách nhiệm xã hội và giá trị dài hạn.

Ông Nguyễn Thanh Việt (Shark Việt) – Chủ tịch HĐQT Intracom Group, Chủ tịch HĐTV Tổ hợp Y tế Phương Đông là một trong những người dành nhiều tâm huyết cho lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi. Với ông, dưỡng lão không phải là “nơi gửi gắm tuổi già”, mà là không gian để người cao tuổi tiếp tục sống có chất lượng và giá trị.

“Mỗi người cao tuổi là một di sản sống, mang theo ký ức, bản lĩnh và giá trị của một thời đại. Họ xứng đáng được trao quyền chủ động, kết nối và tiếp tục cống hiến, làm điểm tựa tinh thần vững chắc cho thế hệ mai sau tiếp bước", ông Việt chia sẻ tại sự kiện 'U80 hưởng ứng A80’.

Theo đó, viện dưỡng lão Phương Đông Asahi đặt trong khuôn viên Bệnh viện Đa khoa Phương Đông rộng gần 10ha, có quy mô 7 tầng nổi 2 tầng hầm được đầu tư khoảng 800 tỷ đồng, thiết kế theo phong cách Nhật Bản, hướng tới chăm sóc toàn diện cả thể chất lẫn tinh thần. Tại đây, người cao tuổi không chỉ được theo dõi sức khỏe, mà còn được tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao, thư giãn, giao lưu cộng đồng.

Chia sẻ thêm với PV Gia đình Việt Nam, đại diện Tổ hợp y tế Phương Đông cho biết thêm: “Nếu mô hình chăm sóc trẻ em đã khá phổ biến, thì ở đâu đó tại Việt Nam, chăm sóc toàn diện cho người cao tuổi vẫn còn là khoảng trống. Chúng tôi muốn lấp đầy khoảng trống ấy, để dưỡng lão không chỉ là nơi trông nom, mà là khởi đầu của một hành trình sống mới.”

Mỗi ngày tại Phương Đông Asahi bắt đầu từ 8 giờ sáng. Người cao tuổi được chăm sóc sức khỏe, tập dưỡng sinh, học đàn hát, chơi cờ, đọc sách, tham gia lớp vẽ hoặc văn nghệ… Đến 5 giờ chiều, họ trở về nhà, mang theo những câu chuyện vui rộn ràng kể lại cho con cháu.

Điểm đặc biệt ở Phương Đông Asahi là mô hình “viện trong viện” – dưỡng lão đặt ngay trong lòng bệnh viện, giúp người cao tuổi không chỉ được chăm sóc sinh hoạt hàng ngày, mà còn được bảo đảm sức khỏe với hệ thống y tế hiện đại.

Từ đo chỉ số sinh tồn, tư vấn dinh dưỡng, cá nhân hóa khẩu phần ăn, cho tới trải nghiệm spa, massage, bể bơi bốn mùa, khoáng nóng Onsen, xông hơi Jjim Jil Bang… tất cả tạo nên một hệ sinh thái chăm sóc toàn diện, hiếm thấy trong các mô hình dưỡng lão ở Việt Nam.

Dù vậy, điều mà Phương Đông Asahi nhấn mạnh không đơn thuần là dịch vụ, mà trên hết là triết lý nhân văn: “Chúng tôi không muốn người cao tuổi đến đây vì ‘bị’ đưa đến, mà vì chính họ muốn đến, để tận hưởng một tuổi già an nhiên và trọn vẹn hơn”.

Mùa xuân không chỉ nằm ở những chồi non, mà còn ở sự an yên trong ánh mắt người cao tuổi. Khi mỗi cụ già đều được chăm sóc chu đáo, được lắng nghe, được kết nối và được sống trọn vẹn những năm tháng cuối đời, đó là lúc sự phát triển mang hình hài của lòng hiếu nghĩa và văn minh.

An sinh cho người già, suy cho cùng, không chỉ là chính sách. Đó là cách một dân tộc tri ân quá khứ, gìn giữ hiện tại và gieo mầm nhân ái cho tương lai.